GS Hoàng Chương nhắc lại cuộc tranh luận nảy lửa cuối năm 1990 giữa nhà nghiên cứu Mịch Quang và NSND Lệ Thi - những gương mặt đại diện cho hai thái cực, truyền thống với canh tân
Vở diễn “Khúc ca bi tráng” của Đoàn Ca kịch bài chòi Bình Định.
Hát hay hô? Câu hỏi trở đi trở lại trong tham luận của các nhà nghiên cứu, các nhạc sĩ và nghệ sĩ biểu diễn về mối quan hệ giữa bảo tàng và phát triển; giữa truyền thống với canh tân; giữa kế thừa và tiếp biến thực ra không mới, cũng không chỉ đúng với bài chòi.
“Vấn đề là bài bản mới phải ăn khớp với làn điệu chính của bài chòi, sao cho khán giả có cảm giác là đang nghe bài chòi” - ông Hoàng Chương nhận xét trước khi đưa ra khuyến cáo: “Muốn qua “ải” UNESCO, phải tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí do tổ chức này đặt ra.
Nó phản chiếu thực tế chia rẽ, lúng túng, thậm chí có phần quẩn quanh trong hành trình trên dưới một cách thế ứng xử hạp trước những loại hình nghệ thuật từng có thời vang bóng.
000 đồng”. NSƯT Nguyễn Kiểm - cây đại thụ sót lại của làng ca kịch bài chòi - thì thổn thức, vương vít với điệu hô bài chòi và sân khấu bài chòi chiếu. Tam Kỳ, để duy trì cuộc “hội ngộ toàn quốc”, bài chòi phải chịu cảnh ghép chung với sân khấu tuồng. Còn ai với bài chòi? Tấm lòng với bài chòi cứ rưng rức trong những tham luận từ sáng đến chiều.
PGS-TS Nguyễn Thị Mỹ Liêm (Nhạc viện TPHCM) tìm thấy ở bài chòi “sinh khí văn hóa Việt”. Tác giả nào cũng nhắc tới một cơ duyên, một ký ức hoa niên với bài chòi cổ. Đã có những bài học thành công như quan họ, ca trù, hát xoan và sắp tới là ví dặm Nghệ - Tĩnh, đờn ca a ma tơ.
Ai còn, ai mất? Ai có thể thanh thoả sống, nuôi dưỡng tình yêu nghề nghiệp và ai phải hôm sớm tất bật mưu sinh ở nhà hàng, quán nhậu, những buổi khởi công, động thổ, những cuộc tổng kết, khao quân? cho nên, yêu cầu UNESCO xác nhận bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại xong thì sao? bảo tàng, cứu nguy di sản bài chòi, trước hết, nên chính vì thực trạng xót xa này?.
Năm 1972, lại có thêm Đoàn Dân ca Khu V tại miền Bắc. 2013, ở TP. Thi sĩ Thanh Thảo nói về “nghệ thuật hồn nhiên” trong bài chòi. Dẫu vậy thì ông Hải cũng ngậm ngùi nhận thực tiễn là bài chòi đang lây lất, èo uột giữa sự vùi dập, quay lưng của thị hiếu nghệ thuật hiện đại: “Một số đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp ở cấp tỉnh có nguy cơ tan rã vì đời sống diễn viên quá thấp.
Ở Đoàn Ca kịch Quảng Nam, một đêm diễn doanh thu chỉ được 5 triệu đồng; chế độ thanh sắc cho diễn viên vẻn vẹn 50. Mặt khác, cũng như cải lương, bài chòi cổ luôn tự quẫy cựa, cơi nới, thay đổi trong lịch sử tồn tại của mình, từ đánh bài chòi đến hội bài chòi, bài chòi chiếu, bài chòi ghế, rồi từ đất thấp lên đến giàn cao.
Thời kỳ 1975 – 1985, sân khấu bài chòi vẫn còn rộn rịp dọc duyên hải Nam Trung Bộ, rất khác khung cảnh quạnh quẽ hiện nay, khi cả nước chỉ còn 3 địa phương cố co kéo bài chòi chuyên nghiệp là Quảng Nam, Bình Định, Khánh Hòa.
Ảnh: X. Lấy vở diễn “Thoại Khanh – Châu Tuấn” được Đoàn Ca kịch bài chòi Liên khu V dàn dựng rất thành công lần trước nhất cách đây 56 năm làm viện dẫn, GS Hoàng Chương cho rằng bên cạnh làn điệu xưa như xuân nữ, xàng xê, hồ Quảng, hát nam, bài chòi vẫn có thể dung nạp các bài bản khác như dạ đơn hành, tình duyên cung oán, trách hoa, lý thương nhau, kể cả ngâm thơ cổ.
Một cuộc “kiểm kê” của Trường Trung học VHNT Bình Định cho thấy, thời đoạn 1962 – 1965, chỉ riêng vùng giải phóng đã có tới 5 đoàn văn công bài chòi, rải đều từ Đà Nẵng đến Khánh Hòa. Tuy nhiên, không có hướng dẫn chi tiết hơn về “hậu vận” của đội ngũ này. Vắng vẻ thế nên mới đây, tháng 5. 000 – 70. Bài chòi nên trở lại cái gốc của nó là hình thức hội đánh bài chòi hoặc bài chòi chiếu mà một số địa phương từ Quảng Nam đến Khánh Hòa đang nạm làm sống lại”.
N. Đã qua lâu rồi hình ảnh những đêm hát đông đặc khắp chợ cùng quê. Ông Hồ Thanh Hải - là giọng hô bài chòi có hạng - bộc bạch niềm tin “bài chòi cố định sẽ không mất đi. Nó ra đời từ dân gian, lưu truyền đời này sang đời khác, nên sẽ có sức sống trường tồn trong dân gian”. Trường VHNT Bình Định dẫn ra thành tích đào tạo 250 diễn viên bài chòi từ 6 khóa học.
Trong khi Mịch Quang cổ súy bài chòi cổ, phản đối trào lưu dân ca hóa bài chòi, rằng dân gian xưa nay chỉ nói “hô” chứ không ai bảo “hát bài chòi” thì NSND Lệ Thi được “hậu thuẫn” bằng đời sống nghệ thuật những năm tháng ấy, khi các đoàn biểu diễn tìm trăm phương nghìn cách cải tiến, biến tấu, thâu nạp bài bản tinh hoa các loại hình nghệ thuật khác để níu kéo công chúng, nhất là giới trẻ quay lại với bài chòi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét